Dynamic Host Configuration Protocol (DHCP)

1. DHCP Tanm

DHCP, IP adreslerini ve ada kullanlan dier yaplandrma detaylarn merkezi olarak ynetebilmek iin tasarlanm bir IP standarddr. Microsoft Windows Server 2003 ailesinin herhangi bir yesi DHCP sunucusu olarak yaplandrlabilir ve adaki DHCP etkin bilgisayarlara DHCP hizmeti sunabilir.
DHCP istemci-sunucu modeline dayanan bir protokoldr. A yneticisi, istemcilere salamas iin TCP/IP yaplandrma bilgilerini kendi veritabannda saklayan bir veya birden ok DHCP sunucusu kurar. Bu veritaban aadaki bilgileri ierir:
Adaki tm bilgisayarlar iin geerli yaplandrma parametreleri.
stemcilere atanmak zere bir havuzda saklanan geerli IP adresleri, ayrca el ile atamak iin ayrlm adresler.
Sunucu tarafndan sunulan kira sresi. Kira, atanan IP adresinin kullanlabilecei sreyi tanmlar.
Ada bir DHCP sunucusu kurulu ve yaplandrlmsa, IP adres atamas otomatikletirilmi olan istemcilerin TCP/IP yaplandrmalar aa her balandklarnda dinamik olarak gerekleecektir.

2. DHCP Kullanm alan
Ayn adaki bilgisayarlarn birbirinden farkl IP adreslerine sahip olmalar gerekmektedir. Bir bilgisayarn IP adresi ve Alt A Maskesi hem o bilgisayarn bulunduu alt a hem de o alt adaki kendine zg adresini belirler. DHCP sunucusunun grevi ise bu a ortamnda bilgisayarlarn IP adres yaplandrmasn kolaylatrmak ve ynetimini merkeziletirmek iin kullanabiliriz.
DHCPnin etkin olduu alarda bilgisayarlar IP adreslerini DHCP sunucusunun IP adres veritabanndan edinirler. DHCPnin etkin olmad bir ada ise her bir bilgisayarn a yaplandrmas ancak manuel olarak gerekletirilebilir. Ufak apl bir a ortamnda bu ok karmak bir i gibi grnmese de byk apl alarda zahmetli ve yorucu bir itir. Manel yaplandrlm bir ada IP adreslerinin ynetimi zorlaacaktr ve bu a ortamnda akmalar da gerekleebilir.
DHCP kullanmamann sebep olaca bir dier sorun ise bilgisayarlarn farkl alt alara tanmas durumunda IP adreslerinin tek tek yeniden yaplandrlmas gereidir. Bir bilgisayar farkl bir alt aa getiinde, yeni adaki bilgisayarlarla iletiime geebilmesi iin, IP adresi ve alt a maskesi deitirilmesi gerekir. Bu ilemin sayca fazla miktarda bilgisayar iin gerekletirilmesi ise iyice yorucu ve zor bir i olacaktr, ve yine adresler manel olarak yaplandrldndan yanllklar da ortaya kacaktr.
Bu noktada DHCP, stabil ve gvenilir bir a ortam oluturmak iin byk avantajlar sunmaktadr. ster kk apl olsun ister byk, ister duraan isterse de ok sk deien bir a yaps olsun, ortama eklenecek bir DHCP sunucusu ynetimi byk lde kolaylatracaktr. Mesela ortamda sk yer deitiren bilgisayarlar var ise (laptop veya daha baka gezici bilgiasayarlar), DHCPdeki kira sresinin ksaltlmas sayesinde istemci daha ksa zaman aralklarnda yeni IP adresini isteyecektir.
Bir bilgisayarn TCP/IP yaplandrmas nceden de deinildii zere iki ekildedir;
Static Yaplandrma : Bilgisayarn IP adresi, ynetici tarafndan yazlr. Networkteki tm bilgisayarlarn tek tek dolalmas gerekir. Bir bilgisayarn IP adresini static olarak belirlemek iin:
1. Masastndeki My network Places simgesine sa tklayp Properties komutunu veriyoruz.
2. Alan pencerede, IP ayarlarn belirlemek istediimiz balantya sa tklayp Properties komutunu veriyoruz.
3. Karmza kan pencerede Internet Protocol (TCP/IP)yi seip Properties dmesine basyoruz.
4. Internet Protocol (TCP/IP) properties iletiim kutusunda Use the following IP Address seeneini iaretleyip, IP adresi ve dier bilgileri giriyoruz.

Dinamik Yaplandrma : Bilgisayar, IP adresi ve diier yaplandrma bilgileri iin DHCP Servera bavurur. Tm IP ayarlar otomatik olarak DHCP Server tarafndan salanr. Bilgisayar dinamik yaplandrmak iin Obtain an IP address automatically seeneini iaretlememiz yeterlidir.

3. DHCP ile ilgili kavramlar

Scope: Bir a iin olas IP adreslerinin birbirini izleyen tam araldr. Kapsamlar normal olarak, anzda kendisine DHCP hizmetleri sunulan tek bir fiziksel alt a tanmlar. Kapsamlar, ayn zamanda sunucunun adaki istemcilere, IP adreslerini ve ilgili tm yaplandrma detaylarn datmas ve atamas iin balca yolu salar.
SuperScope: st kapsam ayn fiziksel alt ada bulunan birden ok mantksal IP alt an desteklerken kullanlabilecek kapsamlarn ynetimsel gruplandrmasdr. st kapsamlar, yalnzca birlikte etkinletirilebilecek ye kapsamlar veya alt kapsamlar iin liste ierir.
Exclusion Range: Dlama aral, kapsamdaki DHCP hizmeti sunumlarndan dlanan snrl IP adresleri srasdr. Dlama aralklar, bu aralklardaki hibir adresin, sunucu tarafndan anzdaki DHCP istemcilerine sunulmamasn gvence altna alr.
Address Range : Bir DHCP kapsam tanmlayp dlama aralklarn uyguladktan sonra, geri kalan adresler kapsamda kullanlabilir adres havuzunu oluturur. Havuzdaki adresler, sunucu tarafndan anzdaki DHCP istemcilerine dinamik atama iin seilebilir.
Lease : Kira, DHCP sunucusu tarafndan belirlenen ve bir istemci bilgisayarn kendisi iin atanan IP adresini kullanabilecei sredir. stemci iin kira belirlendiinde, kira etkin durumdadr. Kira sresi dolmadan nce istemcinin normal olarak sunucuyla adres kiras atamasn yenilemesi gerekir. Bir kirann sresi dolarsa veya sunucudan silinirse, kirann etkinlii sona erer. Bir kirann sresinin ne zaman dolacan ve istemcinin kiray sunucuyla hangi sklkta yenilemesi gerektiini, kirann sresi belirler.
Reservation : DHCP sunucusu tarafndan kalc bir adres kira atamas oluturmak iin rezervasyon kullanlr. Rezervasyonlar, alt ada belirtilen bir donanm aygtnn her zaman ayn IP adresini kullanmasn gvence altna alr. Ayn donanmn her zaman ayn IP adresini almas, donanmn fiziksel adresi (MAC) sayesinde salanr.
Scope Options : Seenek trleri DHCP istemcilerine kira sunarken bir DHCP sunucusunun atayabilecei dier istemci yaplandrma parametreleridir. rnein, ortak kullanlan baz seenekler, varsaylan a geitleri (ynlendiriciler), WINS sunucular ve DNS sunucular iin IP adreslerini ierir.

4. Kira Oluum Sreci
Bilgisayarlar, IP adreslerini otomatik olarak alabilmek iin, ortamdaki DHCP sunucu ile haberlemek zorundadrlar. Bu haberleme Broadcast mesajlaryla yaplr. Karlkl ve srayla atlan mesajlarn sonucunda istemci bilgisayar IP adresi ve dier yaplandrma bilgilerini renmi olur.

Bu mesajlar:
DHCP Server Arama (DHCPDISCOVER): stemci bilgisayar eer DHCP sunucunun etkin olduu ada ilk kez IP adresi kiralayacaksa, nce DHCPDISCOVER mesajn broadcast yoluyla ada yaynlar. stemci bu mesajn iine kendi fiziksel (MAC) adresini de ekler.
DHCP neri (DHCPOFFER) : DHCP sunucu istemcinin yaynlad DHCPDISCOVER mesajn yakalar ve istemciye kendi Scope veritabanndaki ilk uygun IP adresini nermek iin yine broadcast yoluyla DHCPOFFER mesajn yaynlar. Bu mesaj broadcast olduu iin tm bilgisayarlara iletilir fakat mesajn ieriinde istemci bilgisayarn MAC adresi yazlarak olas karklk nlenir.
DHCP stek (DHCPREQUEST) : stemci DHCP sunucudan gelen neri mesajn alr ve sunucuya bu IP adresi iin istemde bulunduunu belirten DHCPREQUEST mesajn broadcast yoluyla yaynlar. stemci bu mesajn iine DHCP sunucunun fiziksel (MAC) adresini ekler.
DHCP Kabul (DHCPACKNOWLEDGMENT) : DHCP sunucu istemciden gelen istek mesajn kabul ettiini belirten bir DHCPACK mesajn yine broadcast yoluyla yaynlar ve istemci IP adresini edinmi olur.
Bu rutinden sonra istemci DHCP sunucudan edindii IP adresinin bulunduu alt ada kullanlp kullanlmadn test eder ve eer kullanlmyor ise kendisi kullanmaya balar.
IP adresi istemci bilgisayara Lease Duration denilen bir sre iin verilir. Bu srenin yarsna ulaldnda istemci bilgisayar, sunucuya bir DHCPREQUEST mesaj yollar ve sreyi yeniler. Bu durum istemci bilgisayar hi kapanmazsa gerekleir.
stemci kapatlrsa, yeniden alrken yine DHCPREQUEST mesaj yollar fakat bu mesaj broadcasttir.
Kira yenileme ilemi manuel olarak da yaplabilir. Bunu iin ipconfig /renew komutunu kullanrz.

5. DHCP Gereksinimleri

DHCP Sunucu Gereksinimleri:
Sunucu tipi bir iletim sistemi kurulu olmal (Microsoft Windows Server 2003 Ailesi)
DHCP Server hizmeti kurulu ve alyor olmal
Statik olarak atanm bir IP adresi, Alt A Maskesi ve Varsaylan A Geidi
Adaki istemcilere kiralamak ve atamak iin oluturulmu bir IP adres aral

DHCP stemci Gereksinimleri:
Microsoft Windows NT 5.0 tabanl iletim sistemleri (2000, XP, 2003)
Microsoft NT Server 3.51 veya sonras, Windows NT Workstation 3.51 veya sonras bir iletim sistemi
Microsoft Windows for Workgroups v3.11 (TCP/IP-32 ykl olmal)
Microsoft MS-DOS (MS-DOS Microsoft Network Client v3.0 ykl olmal ve real-mode TCP/IP srcs bulunmal)
Microsoft LAN Manager v2.2c (OS/2 iletim sistemi iin LAN Manager 2.2c desteklenmez)
Bunlarn dnda ou Microsoft harici iletim sistemi DHCP sunucudan IP alabilir. Sonuta DHCP bir endstri standarddr.

6. DHCP Kurulum
DHCP kurulumu adm adm aadaki gibidir:

1. Control Paneldeki Add or Remove Programs simgesine ift tklyoruz.
2. Alan pencerede Add Romove Windows Components dmesine tklyoruz.
3. Networking Servicesi seip Details dmesine basyoruz.
4. Networking Services iletiim kusunda Dynamic Host Configuration Protocol (DHCP) servisinin solundaki kutucuu iaretleyip OK dmesine basyoruz.
5. Next dmesine basp sihirbazn devam etmesini salyoruz.
6. Sihirbaz Windows Server 2003 kurulum dosyalarna ihtiya duyabilir. Bu durumda kurulum CDsini isteyecektir.
7. Son olarak kurulumu bitirmek iin Finish dmesine basyoruz.

DHCP servisini kurmak, sunucunun almas iin yeterli deildir. DHCP sunucusunu Domain ortamnda servis sunabilmesini salamak iin Authorize (Yetkilendirme) etmek gerekir. Daha sonra da IP adresi havuzu ve dier yaplandrma bilgilerini belirtmek iin Scope oluturmak gerekir.

7. Authorize Etme

Bir DHCP sunucusunun, servis sunabilmesi iin yetkilendirilmesi gerekir. Bu ilemi sadece Enterprise Admins grubu yesi olan kullanclar yapabilir. Yetkilendirme, kt niyetli bir kullancnn, networkte baka bir DHCP Server oluturup karklk karmasn engeler.
Bir DHCP Server Authorize etmek iin:
1. Start, Programs, Administrative Tools ve son olarak DHCPye tklyoruz.
2. DHCP Server ynetim konsolunda Servera sa tklayp Authorize komutunu veriyoruz.

8. Scope Oluturma

DHCP Servern, hangi IP adreslerini databileceini, IP yaplandrma bilgilerini ve kira sresi gibi bilgileri Scope oluturarak belirleriz. Scope oluturmak iin:

1. Start mensndeki Administrative Tools alt balndaki DHCP ynetim konsolunu tklyoruz.
2. Alan ynetim konsolunda Servera sa tklayp New Scope komutunu veriyoruz. Alan sihirbazda Next dmesine basyoruz.
3. Scope iin bir isim ve tanmlama giriyoruz ve Next dmesine basyoruz.
4. Scopeun adn belirttikten sonra sra bu scopeun dataca IP adreslerini belirlemeye geliyor. Buraya bir IP adresi aral girip Next dmesine basyoruz.

Start IP address : Scopeda verilebilecek il IP adresi.
End IP address : Scopeda verilebilecek son IP adresi.
Length : IP adreslerinin ilk ka bitlerinin network ksm olduunu belirler.
Subnet mask : Verilecek SubnetMask belirler.

5. DHCP sunucusunun, belirttiimiz aralktaki tm IP adreslerini datmasn istmeyebiliriz. Pencerede bu IP adreslerini belirleriz.

6. Kapsamdaki IP adresleri istemcilere kiralanma yoluyla datlmaktadr ve kapsam oluturuyorken IP adreslerinin kira sreleri de belirtilmelidir. Sihirbazn Kira Sresi ekrannda IP Adreslerinin istemcilere ne kadar sreyle kiralanacan belirleyebilirsiniz. Varsaylan kira sresi sekiz gndr. ou LAN iin varsaylan deer kabul edilebilir bir deerdir, ancak bilgisayarlar sk tanmyorlarsa veya yer deitirmiyorlarsa, bu deer daha da artrlabilir. Ayrca, sonsuz kira sreleri de ayarlanabilir, ancak dikkatli bir ekilde kullanlmaldr. Kira sresini gn, saat ve dakika olarak belirleyip Next dmesine basyoruz.

7. stemciler iin temel TCP/IP yaplandrma ayarlarn belirledikten sonra, ou istemci, DHCP sunucusunun DHCP seenekleri araclyla baka bilgiler de vermesine gereksinim duyar. Bu seenekleri ister yeni scope oluturma srasnda ister scopeu oluturduktan sonra belirleyebiliriz. Scope oluturuken belirtmek istersek Yes, I want to configure these options now seeneini, daha sonra belirtmek istersek No, I will configure these options later seeneini iaretleriz. Bu rnekte scope olutururken belirleyeceiz.

8. Networkumuzde bulunan Routern IP adresini yazp Next dmesine basyoruz.

9. Ada bir DNS sunucusu varsa bu sunucunun IP adresi istemcilere DHCP seenekleri yoluyla atanabilir.

Parent Domain : sim zmlemesinde kullanlacak domain ad.
Server Name : DNS sunucusunun ad. Bu ksm belirtmek gerekli deildir.
IP Address : DNS Sunucularnn IP adresleri. Networkte birden fazla DNS sunucusu olabilir. Hepsinin IP adresi bu alana girilebilir. stemci bilgisayarlar bu listedeki ilk DNS sunucusuna sorgu atarlar ulaamazlarsa ikinci ve ncy denerler.
Resolve : Ad yazlan DNS sunucusunun IP adresinin otomatik olarak bulunmasn salar.

10. Eer ortamda NetBIOS tabanl sistemlere ynelik bir veya birden fazla WINS sunucusu varsa sihirbazn WINS Sunucular ksmnda listeye bu sunucularn IP adreslerini ekleyerek istemcileri WINS sunuculardan haberdar edebiliriz.

11. Oluturulan Scopeun alabilmesi iin etkinletirilmesi gerekir. Bu admda Yes I want to activate this scope now seeneini iaretlersek scope etkinletirilir. Scopeu daha sonra etkinlertirmek istiyorsak No I will activate this scope later seeneini iaretlemeliyiz.

12. Son olarak Finish dmesine basarak sihirbaz sonlandryoruz.

9. REZERVASYON

Rezervasyon, belirli bir istemcinin her zaman ayn IP adresini almasn garantiler. Network Interface Print Devicelar ya da File Server gibi sunucular iin kullanlabilir.
Rezervasyon yapmak iin:
1. DHCP ynetim konsolunu ayoruz.
2. Reservations klasrne sa tklayp "New Reservation" komutunu veriyoruz.
3. Alan iletiim kutusuna gerekli bilgileri girdikten sonra Add dmesine basyoruz.

Reservation Name : Rezervasyon ad. Ynetici tarafndan belirlenir.
IP address : Rezerve edilmek istenen IP adresi. Scopeda verilebilecek bir IP adresi olmak zorundadr.
MAC Address : stemci bilgisayarn MAC adresi.
Description : Ynetici tarafndan belirlenen tanmlayc bilgi.
Suppoted Type : stemcinin kira oluturma srecinde kullanaca protokol.